Kopi Luwak là loại cà phê được tạo ra từ những hạt cà phê đã đi qua hệ tiêu hóa của cầy vòi hương. Đây là một trong những loại cà phê đắt đỏ và gây nhiều tranh luận trên thế giới.
Thật khó để hình dung việc tiếp thị một sản phẩm thực phẩm có nguồn gốc từ phân động vật lại có thể trở thành một câu chuyện thương mại thành công. Thế nhưng, Kopi Luwak đã làm được điều đó và duy trì sức hấp dẫn tại một số thị trường. Loại cà phê này từng được xem là một trong những loại cà phê đắt nhất thế giới, với mức giá có thể lên tới 80 USD tại Mỹ, theo National Geographic. Về bản chất, sản phẩm được tạo ra từ những hạt cà phê còn nguyên sau khi đi qua đường tiêu hóa của cầy vòi hương Indonesia.
Ngành công nghiệp cà phê đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể về nhu cầu đối với Kopi Luwak, một phần nhờ những tuyên bố về quá trình biến đổi và lên men tự nhiên diễn ra trong đường tiêu hóa của cầy vòi hương. Bên cạnh yếu tố chất lượng được quảng bá, sự khan hiếm, câu chuyện độc đáo và hình ảnh xa xỉ cũng góp phần tạo nên giá trị thương mại của loại cà phê này. Tuy nhiên, đằng sau sự nổi tiếng đó là những câu hỏi về chất lượng thực tế của sản phẩm, tính xác thực của Kopi Luwak và đặc biệt là điều kiện sống của những con cầy vòi hương được sử dụng để sản xuất cà phê.
Nguồn gốc của “Kopi Luwak”
Kopi là từ tiếng Indonesia có nghĩa là cà phê, còn Luwak là tên gọi phổ biến tại Indonesia của cầy vòi hương châu Á (Asian palm civet). Tùy theo từng quốc gia và thị trường, sản phẩm này còn được gọi là Civet Coffee, Cà phê Alamid ở Philippines hay Cà phê Chồn ở Việt Nam.
Quá trình này bắt đầu khi cầy vòi hương, hay còn được gọi là cầy vòi đốm (Common Palm Civet) một loài động vật hoang dã sống về đêm nhút nhát, đơn độc, rình mò các đồn điền cà phê đến mùa thu hoạch vào ban đêm, ăn những quả cà phê chín mọng ngon nhất. Phần thịt quả được tiêu hóa, trong khi hạt cà phê tương đối nguyên vẹn đi qua đường tiêu hóa và được thải ra ngoài cùng phân.. Phần thịt quả được tiêu hóa, trong khi hạt cà phê tương đối nguyên vẹn đi qua đường tiêu hóa và được thải ra ngoài cùng phân. Những hạt này sau đó được thu gom, làm sạch, phơi sấy và chế biến thành cà phê..
Nguồn gốc của Kopi Luwak thường được gắn với thời kỳ thuộc địa Hà Lan tại Indonesia. Theo câu chuyện được ghi nhận, những người lao động bản địa tại các đồn điền cà phê không được phép tự hái cà phê để sử dụng. Họ nhận thấy cầy vòi hương thường ăn quả cà phê và để lại những hạt cà phê trong phân, từ đó thu gom các hạt này để sử dụng. Cách thức này về sau được những người quản lý đồn điền biết đến và trở thành tiền đề cho Kopi Luwak.
Sự cường điệu của phương tiện truyền thông
Một số loại cà phê được đánh giá cao nhờ danh tiếng lâu đời, nguồn cung hạn chế hoặc gắn với những vùng sản xuất có lịch sử và bản sắc riêng, chẳng hạn cà phê Kona từ Hawaii hay cà phê từ Yemen, Ethiopia. Trong khi đó, một số sản phẩm khác, như Kopi Luwak, lại được chú ý bởi câu chuyện và phương thức sản xuất đặc biệt. Chính sự khác thường này góp phần tạo nên sức hấp dẫn và giá trị thương mại của Kopi Luwak.
Một trong những cách lý giải phổ biến cho sự khác biệt của Kopi Luwak là quá trình quả cà phê đi qua hệ tiêu hóa của cầy vòi hương. Người ta cho rằng các enzyme trong đường tiêu hóa có thể tác động đến protein và một số hợp chất trong hạt cà phê, từ đó làm thay đổi đặc tính hóa học và cảm quan của hạt. Bên cạnh đó, cầy vòi hương trong tự nhiên có xu hướng ăn những quả cà phê đã chín, khiến người sản xuất cho rằng quá trình này có thể góp phần tạo nên chất lượng đặc biệt của Kopi Luwak.
Tuy nhiên, những yếu tố này không đồng nghĩa với việc Kopi Luwak luôn có chất lượng cao hơn cà phê thông thường. Đặc biệt, khi cầy vòi hương bị nuôi nhốt và được cung cấp khẩu phần chủ yếu là quả cà phê, điều kiện sống và chế độ ăn khác biệt đáng kể so với tự nhiên. Vì vậy, giá bán cao của Kopi Luwak không phải là một chỉ dấu trực tiếp cho chất lượng trong tách cà phê.
Thoạt đầu, việc buôn bán Kopi Luwak mang lại lợi ích cho những sinh vật này. Vì không chỉ ở Indonesia, loài cầy vòi hương châu Á, chuyên tấn công các trang trại trồng hoa quả thương mại, thường được xem là loài gây hại, vì vậy sự phát triển của “ngành công nghiệp Kopi Luwak” đã khuyến khích người dân địa phương bảo vệ cầy vòi hương để lấy phân có giá trị.
Nhưng một khi cầy vòi hương và cà phê Kopi Luwak đã trở nên phổ biến, cùng với việc Indonesia phát triển như một điểm đến du lịch nơi du khách muốn xem và tiếp xúc với động vật hoang dã, ngày càng có nhiều cầy vòi hương hoang dã bị nhốt trong lồng trên các đồn điền cà phê. Một phần, đây là để sản xuất cà phê, nhưng nó cũng có thể kiếm tiền từ mục sở thị cho khách du lịch thấy cầy vòi hương.
Lý giải về chất lượng của Kopi Luwak
Nếu phải khẳng định một điều về cà phê kopi luwak thì nó là “loại cà phê này vốn dĩ không ngon!“
Một lập luận phổ biến để giải thích sự khác biệt của Kopi Luwak cho rằng các enzyme trong đường tiêu hóa của cầy vòi hương làm thay đổi protein trong hạt cà phê, từ đó làm giảm vị đắng. Tuy nhiên, Sprudge cho rằng cách giải thích này đã đơn giản hóa quá mức cơ chế hình thành vị đắng và chất lượng cà phê. Vị đắng không xuất phát từ một yếu tố duy nhất, trong khi chất lượng trong tách còn phụ thuộc vào nhiều công đoạn, từ canh tác, chế biến, phân loại, bảo quản đến rang và pha
Một số người trong ngành thậm chí phản đối Kopi Luwak một cách mạnh mẽ. Thompson Owen của Sweet Maria’s ở Oakland, California, từng đưa ra quan điểm “Nói không với cà phê Kopi Luwak”, cho rằng loại cà phê này có chất lượng cảm quan kém, không mang lại nhiều lợi ích cho người nông dân, làm xao nhãng thông điệp về cà phê chất lượng và đồng thời đặt ra vấn đề về phúc lợi động vật.
Rocky Rhodes của International Coffee Consulting đưa ra một đánh giá dựa trên kinh nghiệm thực tế. Tại một trang trại ở Đông Java, ông từng thử nghiệm các mẫu Kopi Luwak từ những con cầy vòi hương được nuôi nhốt và cho ăn cà phê. Sau khi đánh giá một số mẫu, ông nhận xét rằng Kopi Luwak được bán nhiều hơn nhờ câu chuyện phía sau sản phẩm hơn là bởi chất lượng vượt trội về mặt cảm quan.
Một con cầy vòi hương bị nuôi nhốt để sản xuất Kopi Luwak, loại cà phê đắt nhất thế giới. Nó có thể được bắt giữ từ ngoài tự nhiên | Nguồn: National Geographic
Kopi luwak là ‘gan ngỗng’ của ngành cà phê, loại ‘gan ngỗng’ này có vị giống như thức ăn cho chó và có giá tương đương với trứng cá muối.
Theo sprudge.com
Rốt cuộc thì, Kopi Luwak được sản xuất từ phân động vật. Nó có vị rất tệ, đắt tiền và có không phải là trải nghiệm tuyệt vời nhất đối với những loài động vật sản xuất ra nó. Vì vậy, chính xác nó là gì mà mọi người đang phản hồi? Nếu các chuyên gia kịch liệt phủ nhận bất kỳ phẩm chất nào Kopi Luwak thì liệu người tiêu dùng có thực sự thích nó? Hay họ đang đáp lại danh tiếng của có được từ sự thổi phồng của phương tiện truyền thông -Trích lời Lily Kubota chuyên gia truyền thông của SCA.
Sự thật về loại cà phê đắt nhất thế giới
Hiện nay, người tiêu dùng không phải lúc nào cũng có thể xác định một sản phẩm Kopi Luwak có nguồn gốc từ cầy vòi hương hoang dã hay từ những con bị nuôi nhốt. Các cuộc điều tra của đơn vị Nghiên cứu Bảo tồn Động vật Hoang dã thuộc Đại học Oxford, Tổ chức Bảo vệ Động vật Thế giới có trụ sở tại London và cuộc điều tra bí mật của BBC năm 2013 từng ghi nhận tình trạng cầy vòi hương bị nuôi nhốt trong điều kiện không phù hợp, trong khi sản phẩm vẫn được quảng bá hoặc dán nhãn là Kopi Luwak có nguồn gốc từ động vật hoang dã.
Ngay cả Antony Wild – nhà văn, sử gia, và là tác giả “Coffee: A Dark History” (được dịch sang tiếng Việt với tên Lịch sử cà phê: Vàng đen hay những cuộc du hành tăm tối). Dù được xem là người đã giới thiệu Kopi Luwak đến phương Tây, ông cũng lên tiếng chống lại nó trong một bài báo cho TheGuardian. Ông nói, “Khi tôi giới thiệu Kopi Luwak đến Vương quốc Anh, đó là một sự mới lạ kỳ quặc. Giờ đây, nó được định giá quá cao, công nghiệp hóa, tàn nhẫn – và không thể xác thực. Điều đó thực sự khó tiếp nhận”.
Trong cuốn Coffee: A Dark History, đặc biệt ở phần lời nói đầu cho bản in năm 2013, Antony Wild nhìn lại vai trò của chính mình trong câu chuyện Kopi Luwak với thái độ khá gay gắt. Năm 1991, khi làm việc tại Taylors of Harrogate, ông nhớ lại một bài viết trên National Geographic về cầy vòi hương hoang dã (Paradoxurus hermaphroditus) ăn quả cà phê chín và thải ra những hạt cà phê còn nguyên. Wild sau đó đặt mua 1 kg Kopi Luwak từ một nhà buôn Thụy Sĩ, chủ yếu nhằm tạo sự chú ý của truyền thông. Ông cho rằng hành động này đã góp phần đưa Kopi Luwak từ một sản phẩm ít được biết đến trở thành một hiện tượng truyền thông và thương mại tại phương Tây. Về sau, chính Wild thừa nhận rằng ông đã không lường trước những hệ quả từ việc này.
Thực tế là ngay nay không thể tìm thấy Kopi Luwak hoang dã thực sự, gần như tất cả chúng đến từ những con cầy vòi hương bị nuôi nhốt với điều kiện chăm sóc đáng bị lên án. Các công ty cà phê trên khắp thế giới vẫn tiếp thị Kopi Luwak qua câu chuyện kỳ thú về loại động vật hoang dã này, nhiều lập luận cho rằng chỉ có khoảng 500kg Kopi Luwak hằng năm – một sự khan hiếm biện minh cho mức giá bán lẻ khổng lồ của nó. Nhưng trên thực tế (mặc dù không có số liệu chính xác) nông dân ở Ấn Độ, Việt Nam, Trung Quốc và Philippines cũng đã nhảy vào cuộc – với ít nhất là 50 tấn, thậm chí có thể nhiều hơn.
Hơn nữa, Không có chương trình chứng nhận nào tồn tại để đảm bảo rằng cà phê Kopi Luwak được dán nhãn “hoang dã”thực sự là như vậy. Các nhà chứng nhận cà phê hiện hành chỉ làm việc để đảm bảo sản xuất và canh tác có trách nhiệm với môi trường và từ chối chứng nhận bất kỳ loại Kopi Luwak nào.
Có một số dấu hiệu nhỏ cho thấy ngành công nghiệp này cuối cùng cũng đang được khắc phục. Một số cơ quan chứng nhận cà phê, bao gồm Liên minh Rừng nhiệt đới Rainforest Alliance và đã cấm sử dụng nhãn dán của họ cho Kopi Luwak. Các tiêu chuẩn của Mạng lưới Nông nghiệp Bền vững (SAN) cấm săn bắt và sử dụng động vật hoang dã được nuôi nhốt trong các trang trại và sẽ không chứng nhận bất kỳ sản phẩm Kopi Luwak nào.
Tuy nhiên, những tiêu chuẩn và cam kết về sản xuất có trách nhiệm không phải lúc nào cũng dễ dàng kiểm chứng trong thực tế. Một số nhà cung cấp bắt đầu quảng bá Kopi Luwak từ các trang trại được cho là nuôi cầy vòi hương theo hướng nhân đạo, với cam kết đào tạo và giám sát người chăn nuôi. Mô hình này được xem là một nỗ lực nhằm cải thiện điều kiện nuôi nhốt và tăng giá trị cho người sản xuất, nhưng việc xác minh các tuyên bố về phúc lợi động vật và nguồn gốc sản phẩm vẫn là một thách thức.
Điều gì còn tiếp diễn
Xu hướng sử dụng quá trình tiêu hóa của động vật để tạo ra những sản phẩm cà phê đặc biệt cũng xuất hiện ở các quốc gia khác. Tại Thái Lan, Black Ivory Coffee phát triển một sản phẩm sử dụng hạt cà phê được voi ăn và thải ra. Công ty cho rằng quá trình này khác với Kopi Luwak, một phần do voi là động vật ăn cỏ. Dù cơ chế sinh học có những khác biệt, ý tưởng cơ bản vẫn tương tự: sử dụng quá trình tiêu hóa tự nhiên của động vật như một phần của quy trình tạo ra sản phẩm cà phê.
Giao dịch từ Kopi Luwak kiếm được nhiều tiền và cầy vòi hương không phải là nạn nhân duy nhất, vô số loại cà phê tào lao khác hiện đã mọc lên trên toàn thế giới – từ phân Voi Thái Lan đến chim Jacu Brazil và khỉ Bonobo đều đã được báo chí tâng bốc để phục vụ mong muốn vô độ của người tiêu dùng.
TheGuardian
Kopi Luwak được tạo ra từ những hạt cà phê đã đi qua hệ tiêu hóa của động vật. Hương vị của nó vẫn là vấn đề gây tranh luận, trong khi giá bán cao và phương thức sản xuất đặt ra những câu hỏi về phúc lợi của loài vật tạo nên sản phẩm. Vì vậy, bên cạnh câu hỏi về chất lượng trong tách cà phê, Kopi Luwak còn đặt ra một vấn đề khác: điều gì thực sự tạo nên giá trị của một sản phẩm cà phê – chất lượng, sự khan hiếm, câu chuyện phía sau hay danh tiếng mà nó có được?
Dù mức giá khiến Kopi Luwak nằm ngoài khả năng chi trả của phần lớn người tiêu dùng, vẫn có một nhóm khách hàng tại Mỹ, châu Âu và Đông Á sẵn sàng trả tiền để trải nghiệm sự mới lạ hoặc yếu tố xa xỉ mà sản phẩm này mang lại. Trong trường hợp đó, giá trị của Kopi Luwak có thể không chỉ nằm ở hương vị, mà còn ở tính độc đáo và câu chuyện gắn liền với nó.
Câu chuyện là vậy. Dù bạn nghĩ gì về chất lượng của Kopi Luwak, dường như luôn tồn tại một thị trường cho những sản phẩm gắn liền với sự hiếm có hay biểu tượng của “cà phê đẳng cấp”.
Nguồn tham khảo:
- www.nationalgeographic.com/ The Disturbing Secret Behind the World’s Most Expensive Coffee
- www.theguardian.com/ Civet coffee: why it’s time to cut the crap
- www.perfectdailygrind.com/ Kopi Luwak: The Cruelty Behind the World’s Most Expensive Coffee
- Ảnh: www.worldanimalprotection.ca/our-work/animals-wild/civet-coffee-campaigning-cage-free